Lợi nhuận 1 tỷ USD và cú chửi 'Marxist': Palantir đang khai chiến với ngành AI, và crypto có gì để học?

Tôi đang ở Lisbon, nhâm nhi ly cà phê trước màn hình laptop, theo dõi dòng tiền từ một hợp đồng thông minh chảy vào ví không ai kiểm soát. Bỗng nhiên, một dòng tweet của Crypto Briefing đánh thẳng vào mắt tôi: "Palantir CEO labels AI industry as 'Marxist'." Kèm theo đó là con số lợi nhuận quý vừa rồi: 1,08 tỷ USD. Tôi khựng lại. Một công ty kiếm được hơn một tỷ đô la trong một quý, lại dùng từ "Marxist" để mô tả cả một ngành công nghệ đang dẫn dắt thế giới. Nghe vừa châm biếm, vừa lạc lõng. Nhưng nếu nhìn kỹ, đó không phải là một câu chửi bâng quơ. Đó là một tuyên chiến về mặt tường thuật (narrative war) – một thứ mà cộng đồng blockchain chúng ta hiểu rất rõ, vì chúng ta cũng từng bị cuốn vào những cuộc chiến như vậy. Khi tôi lần đầu đọc Ethereum Whitepaper năm 2017, tôi tin rằng sự phi tập trung chính là một lý tưởng có thể thay đổi tài chính toàn cầu. Nhưng sau đó, tôi mất 1 ETH trong một ICO scam. Và tôi nhận ra: lý tưởng không cứu được ai, nếu không đứng trên một nền tảng kinh tế vững chắc. Hôm nay, CEO của Palantir – một công ty chuyên về dữ liệu cho quân đội và chính phủ – đang dùng lợi nhuận của mình để dạy cho cả ngành AI một bài học về chủ nghĩa thực dụng. Và trong thế giới crypto, chúng ta có thể tìm thấy những tấm gương phản chiếu kỳ lạ. Palantir là ai? Với nhiều người ngoài ngành, đó là một công ty phần mềm ít tên tuổi, nhưng thực chất là một trong những đế chế dữ liệu lớn nhất nước Mỹ. Họ xây dựng nền tảng trí tuệ nhân tạo AIP (Artificial Intelligence Platform) cho phép các tổ chức lớn nhúng AI vào trong quy trình vận hành của họ. Khác với OpenAI hay Anthropic, Palantir không tạo ra một mô hình ngôn ngữ lớn nào để cạnh tranh về benchmark. Thay vào đó, họ làm một điều thực dụng hơn: gắn AI vào hệ thống dữ liệu đã có của khách hàng, để giúp họ đưa ra quyết định tốt hơn. Trong khi các phòng thí nghiệm AI hàng đầu thế giới đang đốt hàng tỷ đô la để chạy đua mô hình ngày càng khổng lồ, Palantir lại khoe một quý lợi nhuận hơn một tỷ đô la. Điều đó tạo ra một sự tương phản chói lóa: một bên là "AI vì sự tiến bộ của nhân loại", một bên là "AI vì hóa đơn của khách hàng phải được thanh toán". Karp, một người có cá tính mạnh, đã chọn cách không khoan nhượng: ông gọi ngành AI – mà ông ngụ ý là các tập đoàn lớn như OpenAI, Anthropic và Google DeepMind – là "Marxist". Với ông, những người này đang theo đuổi một hệ tư tưởng gần với chủ nghĩa cộng sản: họ nói về chia sẻ tự do, về mô hình nguồn mở, về việc AI là tài sản chung của loài người. Karp phản đối điều đó. Ông tin rằng vàng là thước đo, cổ đông là trên hết, và một công ty phải tạo ra dòng tiền thực, không phải những lời hứa về tương lai. Vậy tại sao Palantir lại có thể có lợi nhuận 1 tỷ USD trong khi cả ngành AI đang chìm trong thua lỗ? Câu trả lời nằm ở mô hình kinh doanh khác biệt một trời một vực. Các AI lab hiện tại kiếm tiền chủ yếu qua API – bán từng token tính phí. Mô hình này có biên lợi nhuận thấp khi phải chi hàng tỷ đô la cho hạ tầng GPU, cho nghiên cứu, cho nhân sự. Còn Palantir bán cho chính phủ Hoa Kỳ và các tập đoàn lớn những hợp đồng dài hạn, trị giá hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đô la. Họ nhúng AI vào hệ thống đã có, khiến khách hàng khó rời bỏ – một kiểu "khóa chặt" thương mại. Họ không cần phải chứng minh mô hình của mình thông minh hơn GPT-5, mà chỉ cần chứng minh việc tích hợp AI giúp tiết kiệm bao nhiêu giờ công lao động, tăng bao nhiêu phần trăm hiệu suất. Đó chính là thứ mà các giám đốc điều hành doanh nghiệp quan tâm: ROI, không phải benchmark. Do đó, cú chửi "Marxist" của Karp không chỉ là một phát ngôn gây sốc. Nó là một chiến lược truyền thông nhằm định vị Palantir như một kẻ khác biệt – người bảo vệ chủ nghĩa tư bản lành mạnh trong một thế giới mà các ông lớn công nghệ đang cố gắng đóng vai cứu thế. Cách ông dùng từ "Marxist" gợi nhớ đến cách mà những người theo chủ nghĩa tự do cực đoan gán ghép mọi thứ họ ghét là "cộng sản". Nhưng Karp là một người thông minh, ông không chọn từ đó một cách ngẫu nhiên. "Marxist" trong cách hiểu của ông là biểu tượng cho hệ tư tưởng đặt cộng đồng lên trên cá nhân, đặt sự chia sẻ lên trên lợi nhuận, đặt quyền lực tập thể lên trên thẩm quyền cá nhân. Trong mắt ông, những điều đó đang đầu độc ngành AI: các phòng thí nghiệm nói về "AI vì nhân loại" nhưng thực chất chỉ là vỏ bọc cho sự tập trung quyền lực vào một nhóm nhỏ các nhà nghiên cứu. Họ không tạo ra giá trị cho cổ đông, họ tạo ra giá trị cho chính cái tôi của họ. Nhưng đứng từ phía bên kia, có nhiều người sẽ nói rằng Karp đang bóp méo sự thật. Thực tế, Palantir cũng phụ thuộc rất nhiều vào các mô hình AI do những "Marxist" đó tạo ra. Họ dùng API của OpenAI, Anthropic và các hãng khác để cung cấp năng lực cho AIP. Nếu không có những nghiên cứu nền tảng từ các AI lab, nền tảng của Palantir sẽ trở nên trống rỗng. Karp chửi những người đang cung cấp "nhiên liệu" cho chính cỗ máy của mình – điều đó nghe vừa lố bịch vừa mỉa mai. Nó giống như một người nông dân mua phân bón từ một công ty hóa chất, rồi quay ra chửi công ty đó là phá hoại môi trường. Tất nhiên Karp có thể biện minh rằng ông chỉ trích văn hóa và mô hình kinh doanh, chứ không phải sản phẩm. Nhưng ranh giới đó mong manh. Nếu Palantir thực sự coi thường các AI lab, tại sao họ vẫn tiếp tục trả tiền cho họ? Đây là điểm mù mà những người ủng hộ Karp thường bỏ qua. Thế nhưng, trong bối cảnh cuộc chiến AI – giữa một bên là các phòng thí nghiệm "lý tưởng" đang đốt tiền và một bên là những công ty "thực dụng" có lợi nhuận – thì việc Karp lên tiếng với một ngôn ngữ đối đầu cũng có logic của nó. Ông đang tận dụng lợi thế về dòng tiền để tấn công vào điểm yếu của đối thủ: họ không kiếm được tiền. Trong khi họ nói về việc cứu thế giới, Palantir đang ký hợp đồng với Lầu Năm Góc, với các bệnh viện, với các ngân hàng lớn. Đó là sự khác biệt giữa người bán hàng thực thụ và người mơ mộng. Karp không ngại ngần khi nói rằng ông không muốn AI trở thành một tôn giáo. Ông muốn AI trở thành một công cụ trong bộ công cụ của doanh nghiệp. Và con số 1,08 tỷ USD lợi nhuận là bằng chứng không thể chối cãi rằng con đường đó khả thi. Vậy ngành blockchain của chúng ta có gì để học từ cuộc chiến này? Nếu bạn để ý, trong crypto cũng có một cuộc chiến tương tự. Một bên là những người theo đuổi lý tưởng phi tập trung hoàn toàn, coi DeFi là một phong trào giải phóng tài chính, không cần ngân hàng trung gian. Họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro, chấp nhận sự biến động, vì họ tin rằng một hệ thống không biên giới, không kiểm duyệt là đáng để hy sinh. Bên kia là những dự án chọn cách thực dụng hơn: họ xây dựng sản phẩm mà người dùng thực sự cần, kiếm doanh thu từ phí, tối ưu hóa lợi nhuận cho nhà đầu tư, và sẵn sàng thỏa hiệp với các cơ quan quản lý. Đã có những thời điểm, những người theo chủ nghĩa thuần túy chế nhạo Uniswap vì nó quá đơn giản, hay chế nhạo các dự án như Solana vì nó tập trung hơn Ethereum. Nhưng sau chu kỳ bear market 2022, nhiều người đã nhận ra rằng những dự án có doanh thu thực và có cộng đồng gắn kết mới là những dự án sống sót. Sự tương đồng giữa Palantir và một số dự án crypto thực dụng như MakerDAO hay Aave khiến tôi suy nghĩ. MakerDAO – một trong những giao thức DeFi lâu đời nhất – không hề có một đội ngũ nghiên cứu phát minh ra thuật toán đồng thuận mới. Họ chỉ đơn giản là tạo ra một đồng stablecoin được thế chấp bằng tài sản. Họ tạo ra doanh thu từ phí ổn định. Khi thị trường suy thoái, họ cắt giảm chi phí. Khi thị trường phục hồi, họ mở rộng. Đó không phải là một cuộc cách mạng, mà là một doanh nghiệp biết cách vận hành. Nhưng điều đó không có nghĩa là họ phản bội lý tưởng phi tập trung. Ngược lại, họ đang hiện thực hóa lý tưởng đó bằng một mô hình kinh tế bền vững. Ngược lại, có những dự án đầy triết lý, nói rất hay về thế giới mới, về quyền tự do, nhưng lại không có sản phẩm hoặc có sản phẩm nhưng không ai dùng. Họ chính là những "AI lab" của thế giới blockchain mà Karp đang nhắm đến. Tuy nhiên, có một góc nhìn phản trực giác mà tôi muốn chia sẻ. Khi Alex Karp chửi ngành AI là "Marxist", ông ta đang thực hiện một hành vi vô cùng quen thuộc trong giới crypto: maximalism. Trong Bitcoin, có những người theo trường phái maximalist coi tất cả các đồng coin khác là scam, là rác, là phản bội. Họ thường dùng những từ ngữ mạnh mẽ để bảo vệ lập trường của mình, giống hệt cách Karp gán cho cả một ngành công nghiệp một nhãn chính trị. Đây không phải là một lời chỉ trích mang tính xây dựng, mà là một cách để tạo ra sự phân cực, để củng cố niềm tin của những người đã theo mình, và để thu hút sự chú ý từ những người còn đang phân vân. Trong crypto, chúng ta gọi đó là "narrative war" – cuộc chiến giành quyền kể câu chuyện. Karp không muốn ai nghi ngờ sự khác biệt giữa Palantir và các AI lab. Ông muốn bạn đứng về phía ông, coi ông là người duy nhất nói thật trong một thế giới đầy dối trá. Điều đó có thể hiệu quả, nhưng nó cũng khiến ông trở nên dễ bị tấn công khi mọi thứ không như mong đợi. Nếu trong một quý tới, lợi nhuận của Palantir giảm do chi phí tăng lên hoặc hợp đồng chính phủ bị cắt giảm, thì cú chửi "Marxist" này sẽ bị đọc lại như một hành động tuyệt vọng của một CEO đang che giấu vấn đề. Tương tự, trong crypto, những người maximalist thường bị chỉ trích thậm tệ khi giá đồng tiền họ ủng hộ giảm sâu. Họ trở thành trò cười. Nhưng nếu giá tăng, họ trở thành những nhà tiên tri. Và đó chính là một trong những nghịch lý lớn: sự thật của một chiến lược tường thuật phụ thuộc vào con số. Khi Palantir báo lãi 1 tỷ USD, Karp nói được. Nếu anh ta lỗ, người ta sẽ gọi anh ta là lố bịch. Điều này dạy cho cộng đồng blockchain một bài học quan trọng: bạn có thể có lý tưởng tuyệt vời đến đâu, nhưng nếu bạn không thể vận hành một cách hiệu quả, lý tưởng đó sẽ chỉ là một câu chuyện đẹp. Ngược lại, nếu bạn có doanh thu và lợi nhuận, bạn có thể nói bất cứ điều gì bạn muốn, và người ta sẽ lắng nghe. Trong một thị trường giảm giá như hiện tại, nhiều dự án blockchain đang chảy máu: TVL giảm, volume giảm, LP rút thanh khoản. Những dự án đó không có câu chuyện nào đủ mạnh để giữ chân người dùng. Nhưng có một số dự án vẫn ổn định, thậm chí tăng trưởng – họ thường là những dự án có doanh thu thực, có chi phí hợp lý, có một cộng đồng không chỉ nói mà còn hành động. Họ giống như Palantir hơn là OpenAI. Câu hỏi đặt ra: liệu sự chỉ trích của Karp có thay đổi được cách ngành AI vận hành không? Khó có thể trả lời ngay lập tức. Nhưng nó chắc chắn là một tín hiệu cho thấy ngành công nghệ đang chuyển sang một giai đoạn khắt khe hơn. Trong giai đoạn từ 2015 đến 2022, các công ty công nghệ được tài trợ bởi làn sóng tiền rẻ, họ có thể kể câu chuyện về "kỳ lân" mà không cần chứng minh lợi nhuận. Nhưng hiện tại, thị trường đã thay đổi. Các nhà đầu tư muốn thấy dòng tiền dương. Họ muốn thấy sản phẩm thực sự có khách hàng. Điều này cũng giống như những gì đã xảy ra với blockchain sau vụ sụp đổ của Terra và FTX. Trước đó, rất nhiều quỹ đầu tư chấp nhận những con số ảo, những lời hứa về tăng trưởng. Sau đó, họ siết chặt và chỉ còn lại những dự án có nền tảng vững chắc. Cuộc chiến của Karp không phải là một sự kiện đơn lẻ, mà là một đòn bẩy trong làn sóng này. Vậy đâu là takeaway cho chúng ta – những người đang quan sát sự phát triển của blockchain, của AI, và sự giao thoa giữa hai công nghệ này? Tôi nghĩ rằng cần phải cảnh giác với những câu chuyện được kể quá hoàn hảo. Karp nói rằng ông là người theo chủ nghĩa tư bản thực dụng, trong khi các đối thủ là "Marxist". Nhưng sự thật nằm ở giữa. Palantir không hoàn toàn thuần khiết như họ vẽ ra, và các AI lab không hoàn toàn lý tưởng như họ tuyên bố. Trong crypto, chúng ta cũng thường nghe những lời hoa mỹ từ các ông lớn: "chúng tôi phi tập trung", "chúng tôi thuộc về cộng đồng", "chúng tôi không có CEO". Nhưng đằng sau đó, vẫn có những bàn tay điều khiển, có những quỹ đầu cơ, có những cá nhân nắm giữ phần lớn token. Sự minh bạch mới là chìa khóa, chứ không phải lời nói. Tôi nhớ câu nói của một người bạn trong cộng đồng DeFi Lisbon: "Trong crypto, chúng ta dạy nhau không bao giờ tin vào một giao thức không có thành tích kiểm toán." Cũng giống như với AI, chúng ta không nên tin vào một CEO chỉ vì ông ta nói to. Chúng ta nên nhìn vào báo cáo tài chính, vào cách họ xử lý khi thị trường đi xuống, vào cách họ đối xử với người dùng. Khi Palantir công bố lợi nhuận 1 tỷ USD, đó là một thành tựu đáng nể. Nhưng chúng ta cũng biết rằng lợi nhuận trong quá khứ không đảm bảo cho tương lai. Nếu Palantir không đổi mới, không thích ứng với sự thay đổi của thị trường, họ cũng sẽ bị bỏ lại phía sau. Tất cả những gì chúng ta có thể làm là học hỏi từ họ: sử dụng dữ liệu, đo lường kết quả, và trung thực về những gì bạn không biết. Cuộc chiến tranh tường thuật giữa Palantir và ngành AI có thể chưa viết nên một chương mới trong lịch sử công nghệ, nhưng nó đã đặt ra một câu hỏi quan trọng: chúng ta đang định nghĩa thành công bằng cái gì? Là tổng giá trị khóa (TVL)? Là số người dùng hoạt động hàng ngày? Là lợi nhuận ròng? Hay là mức độ phi tập trung và tự do? Có lẽ không có một câu trả lời duy nhất. Nhưng trong một thị trường giảm giá, nơi mà sự sống còn quan trọng hơn lợi nhuận, việc hiểu rõ giao thức nào đang chảy máu và giao thức nào vẫn đứng vững là điều quan trọng nhất. Bạn có thể không thích Karp, không đồng tình với cách ông ta dán nhãn cho đối thủ, nhưng bạn không thể phủ nhận rằng ông ta đã khiến cả thế giới phải nói về Palantir một lần nữa. Đó là một chiến thuật truyền thông hiệu quả, và trong ngành của chúng ta, những người biết truyền thông hiệu quả thường là những người chiến thắng. Liệu chúng ta – những người xây dựng các giao thức phi tập trung – có nên bắt chước chiến thuật của Karp để chống lại những gã khổng lồ tập trung? Tôi không khuyến khích việc dùng ngôn ngữ thù địch. Nhưng tôi khuyến khích việc dùng dữ liệu để chứng minh giá trị. Thay vì nói "chúng tôi phi tập trung hơn", hãy đưa ra số liệu về Nogdron nodes, về việc không có một thực thể nào kiểm soát hơn 30% mạng lưới. Thay vì nói "chúng tôi an toàn", hãy đưa ra lịch sử không bị hack, không có lỗi nghiêm trọng. Nhà đầu tư muốn nghe những con số cụ thể, như cách Palantir đang làm. Họ không muốn nghe những bài diễn văn về thế giới mới tươi đẹp. Họ đã quá nhiều lần bị lừa bởi những lời hứa không có thực hiện. Và cuối cùng, tôi muốn quay lại với chính mình – kẻ đã từng mất 1 ETH vào một ICO scam. Khi tôi phân tích các giao thức bây giờ, điều đầu tiên tôi nhìn vào là dòng tiền: doanh thu từ phí, chi phí vận hành, và quỹ dự trữ. Điều đó giúp tôi tránh được những cái bẫy về tường thuật. Và khi nghe Karp nói về "Marxist", tôi không vội đồng ý, cũng không vội bác bỏ. Tôi đặt nó vào bối cảnh: ai là người lợi ích từ câu chuyện này? Với Karp, đó là hình ảnh của một nhà lãnh đạo mạnh mẽ, hiểu biết về kinh doanh, không bị lôi kéo bởi những mốt công nghệ. Với các AI lab, đó là một lời công kích mà họ có thể phớt lờ, vì họ có quân bài về công nghệ mạnh nhất trên tay. Với chúng ta – những người trong cộng đồng blockchain, đó là một lời nhắc nhở rằng không có gì là sai khi kiếm tiền, miễn là bạn không đánh mất giá trị cốt lõi của mình. Có một câu mà tôi luôn tự nhắc mình khi một câu chuyện có vẻ quá hoàn hảo: "Nếu nó quá ngọt, thì thường là có chất tạo ngọt nhân tạo." Lợi nhuận 1 tỷ USD của Palantir là ngọt thật. Họ có những hợp đồng rõ ràng, với những khách hàng rõ ràng. Nhưng nếu Karp nghĩ rằng gọi toàn bộ ngành AI là "Marxist" sẽ khiến cho mọi người quên đi việc các mô hình của ông phụ thuộc vào công trình của những người mà ông đang chửi, thì ông đã nhầm to. Và trong crypto, nếu chúng ta nghĩ rằng chỉ cần nói chữ "phi tập trung" nhiều lần là sẽ thu hút được người dùng, thì chúng ta cũng nhầm to. Người dùng thông minh hơn rất nhiều. Họ sẽ kiểm tra, họ sẽ so sánh, họ sẽ đẩy câu chuyện của bạn vào phòng thí nghiệm. Và chỉ những ai có dữ liệu thật và sản phẩm thật mới có thể sống sót. Tôi đặt một câu hỏi cuối: Trong 10 năm tới, liệu chúng ta sẽ nhớ đến Alex Karp như một người đã đúng khi đặt lợi nhuận lên trên hết, hay như một kẻ gào thét giữa một ngành đang thay đổi? Không ai biết. Nhưng với tôi, anh ta đã vẽ ra một đối trọng quan trọng trong một thế giới mà quá nhiều người bị cuốn theo giấc mơ về một cỗ máy toàn năng. Blockchain cũng từng bị cuốn như vậy. Và những gì còn lại sau cơn bão không phải là những lời tuyên ngôn, mà là những giao thức vẫn hoạt động, những khối vẫn được khai thác, những người dùng vẫn giao dịch. Đó mới là sức mạnh thật sự.