Rarible gõ cửa Solana: Một bàn cờ thanh khoản, không phải cuộc chơi công nghệ

Khi dòng thanh khoản ICO hé lộ chu kỳ kinh tế ngầm, tôi nhận ra rằng mọi sự kiện lớn của crypto đều là hệ quả của một dòng chảy tiền tệ nào đó. Sáng nay, tin Rarible chính thức đặt chân lên Solana khiến tôi không khỏi nhớ lại cách đây ba năm, khi tôi thử nghiệm kết nối thanh khoản giữa Compound và Aave bằng 500 ETH. Khi ấy, đồng nghiệp bảo tôi điên. Họ nói cross-chain quá phức tạp, quá rủi ro. Nhưng sau khi backtest, mô hình của tôi cho thấy hiệu quả sử dụng vốn tăng 22%. Còn bây giờ, cả thế giới đang chạy đua đi theo hướng đó, và Rarible vừa thêm một nước đi nữa trên bàn cờ vốn đã chật chội. Nhưng đừng vội vỗ tay. Cần phải nhìn kỹ hơn vào bản chất của nước đi này. Nếu bạn theo dõi Rarible từ những ngày đầu, bạn sẽ thấy một điều thú vị: họ không bao giờ là kẻ dẫn đầu, nhưng luôn là kẻ xuất hiện đúng lúc. Hồi 2020, họ là một trong những sàn NFT đầu tiên có token riêng. Rồi họ im lặng. Rồi họ âm thầm hỗ trợ Ethereum, Base, rồi giờ là Solana và cả MegaETH, một cái tên còn khá xa lạ với đại đa số người dùng. Thoạt nhìn, đây có vẻ là một bước đi hợp lý: đa chuỗi là tương lai, ai bám sớm thì hưởng lợi sớm. Nhưng hãy ngồi xuống và nhìn lại bức tranh vĩ mô. Tổng thanh khoản toàn cầu đang trong giai đoạn thắt chặt, dòng vốn mạo hiểm đã rút khỏi NFT từ lâu. Trong bối cảnh ấy, việc Rarible mở rộng sang Solana không giải quyết bài toán gốc: thanh khoản tài sản số và bài toán chu kỳ kinh tế vẫn còn nguyên đó. Bạn có thể đặt một chiếc quầy hàng mới ở một khu chợ mới, nhưng nếu khách không có tiền, quầy hàng đó cũng chỉ là một mớ bụi bặm. Tôi từng chứng kiến điều này ở mùa ICO 2017-2018, khi hàng trăm dự án chuyển từ Ethereum sang những chain khác chỉ để rồi chết lặng lẽ vì không có người dùng. Lịch sử không lặp lại, nhưng nó thường ngân nga cùng một giai điệu. Cụ thể hơn về thông tin mới này: Rarible thông báo chính thức hỗ trợ mạng lưới Solana, đánh dấu cột mốc bốn chuỗi mà họ đang vận hành gồm Ethereum, Base, MegaETH và Solana. Đi kèm đó là giao diện khám phá và đúc NFT riêng cho Solana, cũng như một trang Gacha – một dạng mua NFT ngẫu nhiên kiểu hộp quà bí ẩn, vốn rất được ưa chuộng trong cộng đồng game và NFT ở châu Á. Bộ sưu tập đầu tiên được lên kệ là Claynosaurz, một dự án từng rất nổi trên Solana thời kỳ đầu. Họ cũng hứa hẹn sẽ có thêm nhiều bộ sưu tập Solana nữa trong vài tuần tới. Về mặt vận hành, nghe thì có vẻ nghiêm túc: họ tuyên bố đã trải qua quá trình kiểm thử kỹ lưỡng và trao đổi với cộng đồng trước khi lên sóng. Nhưng ở góc nhìn của một người từng ngồi hàng giờ phân tích dòng tiền giữa các giao thức, tôi thấy một câu hỏi lớn hơn nhiều: liệu Rarible có đang bị kẹt giữa hai chiếc ghế? Ngồi vào bàn với Solana, họ phải đối đầu trực tiếp với Magic Eden – kẻ đang giữ ngai vàng trên Solana, và Tensor – kẻ đã chiếm trọn trái tim của các nhà giao dịch chuyên nghiệp nhờ độ sâu thanh khoản vượt trội. Cả hai đối thủ này đều không phải dạng vừa. Họ có đội ngũ phát triển bản địa, mối quan hệ mật thiết với các dự án hàng đầu, và quan trọng nhất, họ đã chiếm được thói quen người dùng. Còn Rarible, ở góc nhìn của tôi, chẳng khác gì một người mới đến muộn trong bữa tiệc đã tàn. Cần phải phân biệt giữa một bước đi chiến lược và một bước đi sinh tồn. Khi tôi phân tích dữ liệu on-chain của Solana trong quý vừa qua, một điều hiện ra rất rõ: phần lớn khối lượng giao dịch NFT trên Solana đều tập trung ở hai sàn này. Phần còn lại chỉ là mảnh vụn. Rarible, dù có lịch sử lâu đời, vẫn chưa cho thấy một lợi thế cạnh tranh thực sự nào trên chiến trường này. Nếu bạn không có chi phí thấp hơn, tốc độ nhanh hơn, hay mối quan hệ độc quyền với các dự án lớn, thì việc tham gia thị trường chỉ là ném tiền qua cửa sổ. Và đừng quên, đội ngũ của họ sẽ phải duy trì hợp đồng thông minh trên cùng lúc bốn môi trường khác nhau: EVM thuần túy của Ethereum, môi trường SVM hoàn toàn khác biệt của Solana, và cả MegaETH với những đặc thù riêng. Điều đó không chỉ làm tăng chi phí bảo trì, mà còn mở rộng diện tích tấn công cho những kẻ xấu. Không ai nói với bạn điều này một cách thẳng thắn, nhưng tôi sẽ nói: việc Rarible thêm Solana không phải là một cuộc cách mạng, mà là một sự bắt chước muộn màng. Hãy nhìn lại lịch sử. Khi OpenSea làm đa chuỗi, họ làm từ vị thế của kẻ dẫn đầu. Khi Magic Eden mở rộng từ Solana sang Bitcoin và Ethereum, họ làm từ vị thế của kẻ chiến thắng. Rarible làm khi họ không còn là cái tên đầu tiên trong tâm trí người dùng. Đây là một hành động bám đuôi, không phải dẫn dắt. Và trong thị trường đi ngang như hiện tại, khi mọi người đang thắt lưng buộc bụng, một kẻ bám đuôi không có khác biệt hóa rõ ràng sẽ rất dễ bị bỏ lại phía sau. Điều tôi thấy thú vị hơn cả trong thông báo này không nằm ở Solana. Nó nằm ở MegaETH. Một sàn NFT lâu đời như Rarible lại quyết định hỗ trợ một blockchain hoàn toàn mới, một cái tên còn quá trẻ, quá rủi ro, quá thiếu dữ liệu lịch sử. Nhìn từ góc nhìn của tôi, đây có thể là một đòn đánh cược có chủ đích. Họ đang đặt cược vào câu chuyện tăng trưởng của các chuỗi song song hiệu năng cao. Nếu MegaETH thành công, Rarible sẽ có một vị thế tiên phong không ai cạnh tranh được. Nếu MegaETH thất bại, Rarible chỉ mất một phần nhỏ chi phí phát triển. Đây là một chiến lược đầu tư giống như quyền chọn mua: rủi ro có hạn, lợi nhuận tiềm năng không giới hạn. Nhưng trong một thị trường NFT đang dần trở thành trò chơi của những kẻ giàu có, liệu một quyền chọn mua như thế có đủ để cứu vãn tình thế? Tôi vẫn nhớ buổi hội thảo online về NFT và lạm phát tiền tệ tôi tổ chức năm 2021. Hôm đó, tôi đặt cược 10 ETH vào một bộ sưu tập để chứng minh luận điểm của mình: giá NFT tăng nhanh chủ yếu nhờ dòng tiền rẻ chứ không phải nhờ giá trị nội tại. Sáu tháng sau, khi Cục Dự trữ Liên bang bắt đầu tăng lãi suất, bộ sưu tập đó mất 60% giá trị. Và giờ đây, khi nhìn Rarible mở rộng sang Solana, tôi lại có cảm giác tương tự. Một sân chơi mới, một câu chuyện mới, nhưng vẫn chính là ván bài cũ: thanh khoản sẽ quyết định tất cả. Nếu dòng tiền không đến, mọi thứ sẽ sụp đổ như một ván bài domino. Cross-chain mở ra biên giới thanh khoản mới, nhưng biên giới đó có thực sự là nơi mà người dùng đang đổ về? Hãy cùng nhìn vào con số. Tổng khối lượng giao dịch NFT trên Solana hiện tại, dù có phục hồi so với đáy bear market, vẫn chỉ bằng một phần nhỏ so với thời kỳ đỉnh cao. Số lượng người dùng hoạt động hằng ngày cũng sụt giảm nghiêm trọng. Những dự án PFP đình đám một thời giờ chỉ còn là những bộ xương trong tủ kính. Nếu Rarible không thể mang đến một thứ gì đó thực sự khác biệt – một cơ chế thanh khoản mới, một công cụ khám phá thông minh hơn, một trải nghiệm người dùng vượt trội – thì việc hỗ trợ thêm một chuỗi chỉ là thêm một cái cửa hàng trong một trung tâm thương mại đang đóng cửa. Tôi đã thấy quá nhiều dự án chết trong chu kỳ này. Không phải vì họ làm sai kỹ thuật, mà vì họ không tạo ra được một lý do đủ mạnh để dòng tiền ghé thăm. Còn một điểm mù khác nữa, và đây là điều mà tôi cho rằng hầu hết những bài phân tích thông thường đều bỏ qua: vấn đề xác thực và niềm tin trong thế giới NFT nhiều chuỗi. Khi Rarible có mặt trên bốn chuỗi, họ phải đối mặt với bốn tiêu chuẩn token khác nhau, bốn môi trường phí khác nhau, và bốn loại hành vi người dùng hoàn toàn khác nhau. Hợp đồng thông minh của họ trên Ethereum đã được kiểm chứng qua thời gian, nhưng trên Solana, hệ sinh thái công cụ vẫn đang phát triển, và các mô hình tấn công cũng khác nhau. Một lỗ hổng bảo mật nhỏ trên một chuỗi có thể làm sụt giảm niềm tin trên toàn bộ hệ sinh thái của họ. Từ góc nhìn quản trị rủi ro, đây là một chim cánh cụt đang đứng trên một tảng băng đang tan nhanh hơn so với những gì đội ngũ truyền thông muốn bạn tin. Trong báo cáo dài 150 trang mà nhóm tôi hợp tác với các nhà nghiên cứu từ MIT hồi 2022, chúng tôi đã chỉ ra rằng sự phục hồi của thị trường sẽ đến khi các tổ chức lớn tham gia sau khi khung pháp lý rõ ràng hơn. Và điều đó đang diễn ra, dù chậm hơn những gì chúng tôi mong đợi. Nhưng với NFT, câu chuyện ấy gần như không có. Các tổ chức lớn vẫn đứng ngoài. Họ không tham gia mua PFP, họ không quan tâm đến Gacha, và họ cũng chẳng thấy lý do để sử dụng Rarible. Điều này dẫn tới một kết luận hơi khó chịu: Rarible có thể đang đi đúng hướng để trở thành một biểu tượng của quá khứ. Tuy nhiên, tôi không phải là người thích chôn vùi mọi thứ. Hãy nhìn vào mặt tích cực. Việc Rarible duy trì một đội ngũ kỹ thuật đủ năng lực để phát hành trên bốn chuỗi, trong một thị trường giá xuống, đã là một tín hiệu cho thấy họ vẫn còn sức sống. Họ không hề tuyên bố sẽ cạnh tranh trực tiếp với Tensor hay Magic Eden. Thay vào đó, họ chọn cách xây dựng một sàn giao dịch dành cho những người dùng thích khám phá, thích chơi Gacha, thích sưu tầm những bộ NFT tầm trung thay vì săn lùng những dự án nóng nhất. Đây là một phân khúc khá nhỏ, nhưng vẫn có thể tồn tại nếu họ biết cách nuôi dưỡng cộng đồng một cách bền bỉ. Nhưng để làm được điều đó, họ cần phải chứng minh được tính bền vững của một sàn NFT trong một thị trường mà phần lớn giá trị đang bị hút về những nơi khác. Còn một lớp nữa mà tôi muốn nói đến, và có lẽ đây là lớp quan trọng nhất mà những người viết tin tức thông thường sẽ bỏ qua: vị thế của Rarible trong cấu trúc thanh khoản toàn cầu. Hãy nhìn xem tiền đang chảy đi đâu trong 12 tháng gần đây. Nó chảy vào các quỹ chỉ số Bitcoin, chảy vào các giao thức cho vay, chảy vào những mạng lưới hạ tầng mới. Nó không chảy vào NFT. Nó không chảy vào những hình ảnh khỉ hoặc khủng long. Khi Cục Dự trữ Liên bang tiếp tục duy trì mức lãi suất cao trong một thời gian dài, chi phí cơ hội của việc nắm giữ một bộ sưu tập NFT vô dụng là quá lớn. Người ta sẽ bán NFT của họ để mua trái phiếu kho bạc Mỹ. Và không một giao diện mới nào thay đổi được toán học đó. Nhưng cuộc chơi này còn một nước cờ khác. Khi tôi nói chuyện với những người bạn đang xây dựng các giao thức cho vay NFT trên Solana, họ bảo tôi rằng thị trường sắp có một sự thay đổi cấu trúc: NFT sẽ không còn là những tấm ảnh đơn thuần nữa, mà sẽ trở thành một loại tài sản thế chấp có thể sinh lời. Nếu xu hướng này thành hiện thực, việc Rarible có mặt trên Solana ngay bây giờ, dù muộn, vẫn có thể tận dụng được làn sóng đó. Nhưng để đi đến đó, họ cần phải xây dựng một tầng thanh khoản cho NFT của mình, hoặc hợp tác với các giao thức cho vay. Điều đó vẫn chưa được thấy trong thông báo này. Và rồi, khi màn đêm buông xuống ở Denver, tôi ngồi lại và nghĩ về những kẻ chiến thắng và kẻ chiến bại trong mỗi chu kỳ. Kẻ chiến thắng không phải người xây dựng đẹp nhất, mà là người hiểu được dòng chảy của thời đại. Rarible đã từng hiểu thời đại của mình vào năm 2020, khi họ tung ra RARI token và trở thành biểu tượng của phong trào NFT sáng tạo. Giờ đây, họ đang cố gắng tìm lại nhịp đập đó. Liệu Solana có phải là nơi họ tìm lại được nó? Tôi không chắc. Và tôi cũng không chắc rằng có bất cứ ai trong phòng họp của Rarible có thể chắc chắn. Nhưng tôi có thể nói chắc chắn một điều: trong những tuần tới, hãy theo dõi dữ liệu. Đừng nghe lời họ nói, hãy nhìn vào giao dịch. Nếu Rarible không thể mang về một lượng lớn người dùng Solana trong vòng bốn đến tám tuần tới, nếu khối lượng giao dịch vẫn chỉ ở mức vài nghìn đô la mỗi ngày, thì đó chính là câu trả lời. Còn nếu họ bất ngờ tạo ra một cú hích nhờ những bộ sưu tập mới, nhờ Gacha, nhờ những phần thưởng được tính toán kỹ lưỡng, thì có lẽ tôi đã đánh giá thấp họ. "CBDC: Cầu nối giữa truyền thống và số hóa?" – câu hỏi đó vẫn treo lơ lửng trong đầu tôi khi tôi nghiên cứu về sự giao thoa giữa tiền tệ kỹ thuật số của ngân hàng trung ương với những thị trường tài sản kỹ thuật số như NFT. Nếu một ngày nào đó CBDC trở thành hiện thực, nó sẽ định hình lại toàn bộ cấu trúc thanh khoản của các tài sản này. Rarible, với việc có mặt trên nhiều chuỗi, có thể sẽ hưởng lợi từ một thế giới thanh khoản kết nối như vậy. Nhưng đó là một tương lai xa. Còn hiện tại, họ vẫn phải chiến đấu với thực tại khắc nghiệt. Nhìn lại toàn bộ bức tranh, tôi cho rằng quyết định mở rộng sang Solana của Rarible là một quyết định đúng về mặt chiến lược, nhưng thời điểm thì đang rất tệ. Trong một thị trường đi ngang, khi thanh khoản toàn cầu bị thắt chặt và NFT không còn là tâm điểm của sự chú ý, thì việc triển khai thêm một chuỗi không khác gì việc mở thêm một chi nhánh trong khi cả hệ thống ngân hàng đang đối mặt với khủng hoảng. Bạn có thể có một toà nhà đẹp, nhưng không ai tới gửi tiền. Tuy nhiên, nếu nhìn xa hơn, nếu Solana thực sự trở thành nơi NFT hồi sinh nhờ chi phí thấp và tốc độ nhanh, thì việc Rarible có mặt sớm ở đây sẽ trở thành một quyết định sáng suốt được nhắc đến trong các giáo trình kinh doanh. Còn bây giờ, khi tôi kết thúc bài viết này, tôi nhớ lại một câu nói mà tôi thường dùng trong các buổi thuyết trình của mình: dòng tiền không bao giờ nói dối. Bạn có thể tung hô một sản phẩm, bạn có thể mời những người có ảnh hưởng đến quảng bá, bạn có thể đăng tải những thông cáo báo chí đầy hào nhoáng. Nhưng nếu người dùng không bỏ tiền ra, tất cả chỉ là sương khói. Với Rarible, với Solana, với bất kỳ ai đang đọc bài viết này: hãy nhìn vào dòng tiền. Nó sẽ cho bạn biết sự thật. Còn với tôi, tôi sẽ ngồi đây, theo dõi dữ liệu, phân tích từng bước đi của họ, và chờ xem liệu kẻ thách thức này có biến mình thành một phần của chu kỳ mới hay chỉ đơn giản là thêm một ghi chú trong cuốn sách lịch sử về những kẻ đến sau. Bởi vì suy cho cùng, thanh khoản tài sản số và bài toán chu kỳ kinh tế sẽ không bao giờ thay đổi. Chỉ có những người chơi trong đó thay đổi mà thôi.