Tôi nhìn vào màn hình lệnh, thấy giá Bitcoin lặng lẽ rơi khỏi ngưỡng hỗ trợ tâm lý 67.000 USD. Trong phòng tối om ở Đà Nẵng, tôi vừa kết thúc một cuộc gọi với một người bạn làm quỹ phòng hộ macro. Anh ấy nói: 'Hào, thị trường đã sai. Không ai để ý đến Ron Johnson cả.'
Câu chuyện bắt đầu từ một tuyên bố nhỏ của Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa, nhưng với tôi, đó là một dấu hiệu chuyển mùa. Nó giống như lần đầu tiên tôi đọc whitepaper Ethereum năm 2017 – một chi tiết kỹ thuật tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng lại là hạt mầm cho một siêu chu kỳ mới. Lần này, không phải là một siêu chu kỳ tăng trưởng, mà là một siêu chu kỳ về sự thắt chặt kỷ luật tài khóa.
"Các thượng nghị sĩ sẽ khăng khăng yêu cầu các khoản bù trừ chi tiêu trong dự luật hòa giải." Câu nói của Ron Johnson giống như một nhát dao cắt đứt sợi dây nối giữa 'ngân hàng trung ương vô hạn' và 'cơn sốt thanh khoản' mà crypto đã sống nhờ suốt 4 năm qua.
Trong hành trình 9 năm quan sát thị trường crypto của mình, tôi chưa bao giờ thấy một tín hiệu vĩ mô nào lại gây ra một sự thay đổi tâm lý sâu sắc đến vậy mà lại đến từ một câu nói đơn lẻ. Đây không chỉ là tin tức chính trị; đây là một nhân tố cốt truyện (narrative driver) mới.
Chúng ta đang sống trong một thế giới mà mọi thứ đều được định giá dựa trên kỳ vọng về một 'chính phủ lớn'. Bidenomics, Đạo luật Giảm lạm phát (IRA), Đạo luật CHIPS – tất cả đều là những câu chuyện về sự can thiệp của nhà nước, về những gói chi tiêu khổng lồ. Thị trường đã định giá điều này vào mọi tài sản, từ cổ phiếu năng lượng sạch đến các dự án DePIN (Mạng lưới cơ sở hạ tầng vật lý phi tập trung) hứa hẹn thay thế hạ tầng truyền thống.
Nhưng 'chi tiêu bù trừ' (offset spending) là một khái niệm hoàn toàn khác. Nó có nghĩa là: không có bữa trưa miễn phí. Mỗi một đồng chi tiêu mới, dù là cho trợ cấp chip bán dẫn hay cho một dự án năng lượng xanh, đều phải được bù đắp bằng cách cắt giảm một khoản chi khác hoặc tăng thuế. Đây là một cú sốc đối với 'câu chuyện lạm phát cơ cấu' mà các quỹ phòng hộ đã đặt cược suốt 2 năm qua.
Tôi bắt đầu đi sâu vào phân tích. Nếu kỷ luật tài khóa này được thực thi, điều gì sẽ xảy ra với thị trường crypto?
Trước hết, nó làm suy yếu luận điểm đầu tư vào Bitcoin như một hàng rào chống lại sự vô trách nhiệm tài khóa của chính phủ. Nếu chính phủ Mỹ trở nên 'có trách nhiệm' hơn, đồng USD sẽ mạnh lên, lợi suất trái phiếu chính phủ dài hạn sẽ giảm (vì ít nguồn cung trái phiếu hơn), và áp lực lạm phát sẽ giảm bớt. Điều này làm giảm đi một phần động lực mua Bitcoin như một 'câu chuyện trú ẩn an toàn' trước sự suy yếu của fiat.
Thứ hai, nó làm tăng chi phí cơ hội của việc nắm giữ các tài sản rủi ro. Khi trái phiếu chính phủ trở nên hấp dẫn hơn (lợi suất thực cao hơn, rủi ro vỡ nợ thấp hơn), dòng vốn có xu hướng chảy từ các tài sản đầu cơ như memecoin, altcoin vốn hóa nhỏ sang các tài sản an toàn hơn. Đây là lý do tại sao tôi thấy dòng tiền đang lặng lẽ rút khỏi các pool thanh khoản của các DEX nhỏ lẻ trong 48 giờ qua.
Thứ ba, và có lẽ là quan trọng nhất đối với 'thợ săn cốt truyện' như tôi, nó giết chết câu chuyện về 'siêu chu kỳ thanh khoản'. Trong suốt năm 2023 và đầu 2024, câu chuyện lớn nhất là: dù Fed có tăng lãi suất đến đâu, thì thanh khoản toàn cầu vẫn dồi dào nhờ vào gói chi tiêu tài khóa khổng lồ của chính phủ Mỹ. Ron Johnson vừa nói với chúng ta rằng câu chuyện đó sắp kết thúc.
Nhưng tôi không phải là kiểu nhà phân tích chỉ nhìn vào một chiều. Tôi là một 'Narrative Hunter'. Tôi tìm kiếm những góc nhìn phản trực giác.
Quan điểm phản trực giác: Sự thắt chặt tài khóa này thực ra có thể là một 'cú hích' cho sự trưởng thành của crypto.
Tại sao? Bởi vì một thị trường không còn bị chi phối bởi 'tài khóa miễn phí' sẽ buộc các nhà đầu tư phải tập trung vào giá trị nội tại và dòng tiền thực sự của các giao thức. Các dự án DeFi tạo ra phí thực (real yield), như các giao thức lending hay các DEX thanh khoản sâu, sẽ trở nên hấp dẫn hơn so với các dự án 'vẽ bánh' không có doanh thu. Memecoin, thứ đang hút cạn thanh khoản, sẽ mất đi lớp sơn hào nhoáng khi 'cơn mưa tiền' tài khóa tạm ngưng.
Tôi nhớ lại bài học từ DeFi Summer 2020. Khi thị trường sụp đổ do rug pull, tôi đã học được rằng sự tỉnh táo chỉ đến sau những cơn say. Sự thắt chặt tài khóa này, nếu thành hiện thực, sẽ là một cơn say khác. Nó sẽ gạt bỏ những kẻ yếu, những kẻ chỉ biết dựa vào dòng chảy của chính sách, và để lại những kẻ mạnh, những người xây dựng nên những giao thức có khả năng tự tồn tại.
Và có một điểm mù lớn hơn. Nếu 'chi tiêu bù trừ' làm suy yếu các ngành công nghiệp truyền thống (sản xuất chip, năng lượng xanh) vốn dựa vào trợ cấp, thì nguồn vốn con người và vốn đầu tư mạo hiểm có thể sẽ đổ dồn vào lĩnh vực có tính 'phi tập trung' và 'không cần xin phép' nhất: crypto. Đây là một sự chuyển dịch mang tính cấu trúc.
Tôi kết thúc buổi phân tích của mình bằng một cốc cà phê đã nguội. Thị trường đang giảm, nhưng tôi không thấy sợ hãi. Tôi thấy một sự thanh lọc cần thiết.
Tôi không trade, tôi săn tìm cốt truyện. Câu chuyện về 'tiền rẻ' đang dần khép lại. Một câu chuyện mới, khắc nghiệt hơn, nhưng thực tế hơn, đang mở ra. Những ai còn ở lại trên chiến trường này sau khi cơn mưa tài khóa tạnh, sẽ là những người chiến thắng thực sự.